Trauma porodowa — czym jest CPTSD i dlaczego Twój mózg utknął w tamtej chwili?

Pamiętasz każdy szczegół tamtej nocy. Dźwięki. Zapachy. Słowa które powiedział lekarz. Twarz położnej. Zimno sali porodowej.

Minęły tygodnie. Albo miesiące. A Ty nadal tam wracasz. Mimowolnie. W połowie rozmowy. Pod prysznicem. Tuż przed snem.

I nie wiesz czy masz prawo nazywać to traumą. Bo przecież dziecko jest zdrowe. Bo przecież "mogło być gorzej". Bo przecież powinnaś być wdzięczna.

Masz prawo. I właśnie o tym jest ten artykuł.

Czym jest trauma porodowa?

Trauma porodowa to nie jest tylko sytuacja w której "coś poszło medycznie nie tak". To każde doświadczenie porodu w którym czułaś się bezsilna, niesłyszana, zastraszona lub pozbawiona kontroli.

Możesz mieć traumę porodową nawet jeśli poród był "obiektywnie" bez powikłań. Nawet jeśli dziecko urodziło się zdrowe. Nawet jeśli lekarze powiedzieli że "wszystko poszło dobrze".

Bo trauma nie dzieje się w medycznej dokumentacji. Dzieje się w Twoim układzie nerwowym.

To co decyduje o tym czy doświadczenie staje się traumą — to nie jest obiektywna "ciężkość" sytuacji. To subiektywne poczucie zagrożenia, bezsilności i braku kontroli które towarzyszyło Ci w tamtej chwili. I to jest absolutnie indywidualne. Nikt z zewnątrz nie ma prawa oceniać czy Twój poród był "wystarczająco trudny" żeby zostawić ślad.

PTSD a CPTSD — czym się różnią?

Wiele kobiet słyszało o PTSD — zespole stresu pourazowego. Ale CPTSD — złożony zespół stresu pourazowego — to pojęcie które pojawia się w kontekście traumy porodowej znacznie rzadziej. A powinno częściej.

PTSD rozwija się zazwyczaj po jednym traumatycznym zdarzeniu. Wypadek samochodowy, napad, katastrofa. Jedno wydarzenie które przekroczyło możliwości adaptacyjne układu nerwowego.

CPTSD — złożony zespół stresu pourazowego — rozwija się po długotrwałym lub powtarzającym się doświadczeniu bezsilności i braku kontroli. I właśnie dlatego poród może prowadzić do CPTSD, a nie tylko do PTSD.

Poród trwający wiele godzin. Wiele interwencji medycznych bez wyjaśnienia. Poczucie że Twoje ciało nie należy do Ciebie. Ból bez adekwatnej pomocy. Decyzje podejmowane bez Twojej zgody. Głosy które Cię uspokajają gdy Ty wiesz że coś jest nie tak.

To nie jest jedno zdarzenie. To jest długi, wyczerpujący, dezorientujący proces w którym bezsilność nakłada się na bezsilność.

I właśnie dlatego Twój mózg reaguje tak jak reaguje.

Dlaczego mózg "utknął" w tamtej chwili?

To pytanie które słyszę najczęściej. "Dlaczego nie mogę przestać o tym myśleć? Dlaczego wracam do tego w głowie? Dlaczego moje ciało reaguje jakby to ciągle się działo?"

Żeby to zrozumieć, musimy zajrzeć do neurobiologii traumy.

W momencie zagrożenia Twój mózg aktywuje tryb przetrwania. Ciało migdałowate — centrum emocjonalne i alarmowe mózgu — przejmuje kontrolę. Wydziela się kortyzol i adrenalina. Twoje ciało jest gotowe do walki, ucieczki lub zamrożenia.

W normalnych okolicznościach — gdy zagrożenie mija — układ nerwowy wraca do równowagi. Kortyzol opada. Ciało migdałowate się uspokaja. Zdarzenie zostaje przetworzone i odłożone w pamięci jako "przeszłość".

Ale przy traumie ten proces zawodzi.

Hipokamp — część mózgu odpowiedzialna za przetwarzanie wspomnień i umieszczanie ich w czasie — nie radzi sobie z przetworzeniem traumatycznego doświadczenia. Wspomnienie nie zostaje "złożone do archiwum". Zostaje zawieszone w układzie nerwowym jako coś co ciągle trwa.

I dlatego dźwięk podobny do tego z sali porodowej może wywołać panikę. Dlatego zapach środka dezynfekującego cofa Cię w czasie. Dlatego oglądanie porodu w serialu sprawia że serce zaczyna bić szybciej.

Twój mózg nie odróżnia wspomnienia od rzeczywistości. Reaguje tak jakby to działo się teraz. Bo dla układu nerwowego — to wciąż trwa.

To nie jest słabość. To jest dokładnie to do czego mózg jest zaprojektowany — chronić Cię przed zagrożeniem. Problem polega na tym że zagrożenie już minęło, a mózg jeszcze o tym nie wie.

Jak objawia się CPTSD po porodzie?

CPTSD po traumatycznym porodzie może wyglądać bardzo różnie. Nie zawsze jest oczywiste. Nie zawsze wygląda jak "klasyczna trauma" którą znamy z filmów.

Intruzje i nawracające wspomnienia:
Mimowolne powracanie do obrazów, dźwięków lub odczuć z porodu. Koszmary senne. Flashbacki — chwile w których jesteś "z powrotem" na sali porodowej.

Unikanie:
Unikanie rozmów o porodzie. Niemożność obejrzenia zdjęć z tego dnia. Unikanie szpitali, gabinetów lekarskich, programów o porodzie. Odcinanie się od wspomnień.

Reakcje ciała:
Przyspieszone bicie serca, drżenie, napięcie mięśni, trudność z oddychaniem — pojawiające się przy wspomnieniach lub bodźcach przypominających poród.

Zmiany w postrzeganiu siebie:
Poczucie winy i wstydu — "powinnam była walczyć o siebie", "dlaczego się zgodziłam". Poczucie że jest się "uszkodzoną" lub "inną" niż przed porodem. Trudność z zaufaniem własnemu ciału.

Trudności w relacjach:
Dystans emocjonalny — od partnera, od dziecka, od siebie. Poczucie odcięcia, jakby patrzyło się na swoje życie z zewnątrz.

Nadmierna czujność:
Ciągłe bycie "na warcie". Trudność z relaksem. Poczucie że coś złego zaraz się stanie.

Jeśli rozpoznajesz siebie w którymkolwiek z tych opisów — to nie jest przypadek. To jest Twój układ nerwowy który wciąż próbuje Cię chronić.

Czy CPTSD po porodzie można wyleczyć?

Tak. I chcę żebyś to wiedziała bardzo wyraźnie.

CPTSD nie jest wyrokiem. Mózg jest plastyczny — to jedna z jego najwspanialszych właściwości. Potrafi się uczyć, reorganizować i tworzyć nowe połączenia. Wspomnienia traumatyczne można przetworzyć. Układ nerwowy można uregulować.

Istnieją skuteczne metody terapeutyczne które pomagają przy CPTSD — EMDR, terapia somatyczna, terapia traumy. Nie musisz "po prostu żyć z tym dalej". Nie musisz udawać że wszystko jest ok. Nie musisz czekać aż samo przejdzie.

Pierwsze co możesz zrobić to nazwać to co przeżyłaś. Nie "trudny poród". Nie "nie poszło jak planowałam". Jeśli czułaś się bezsilna, niesłyszana i przestraszona — masz prawo nazwać to traumą. I masz prawo szukać pomocy.

Dla mam które teraz są w tym miejscu

Wiem że czytasz to może w środku nocy. Może z dzieckiem na rękach. Może z tym ściskiem w gardle który towarzyszy Ci od porodu.

Chcę żebyś wiedziała kilka rzeczy.

To co czujesz ma sens. Twój mózg robi dokładnie to do czego jest zaprojektowany. To nie jest Twoja wina. Nie jesteś "zbyt wrażliwa". Nie wymyślasz. Nie przesadzasz.

I nie jesteś sama. Trauma porodowa dotyka znacznie więcej kobiet niż się mówi. Większość z nich milczy — bo tak jak Ty myślą że nie mają prawa. Mają. I Ty też masz.

Poród miał być jednym z najważniejszych dni Twojego życia. Jeśli zostawił Cię z bólem zamiast radości — to ból który zasługuje na uwagę. I na pomoc.

Jeśli rozpoznajesz siebie w tym artykule i chciałabyś porozmawiać o tym co przeżyłaś — zapraszam na konsultację psychoedukacyjną online. Możemy razem przyjrzeć się temu co się wydarzyło i zastanowić się jakie wsparcie będzie dla Ciebie najlepsze. Link znajdziesz na thryvo.me